समालोचना यात्रामा पुष्करका भरोसालाग्दा पाइला पुष्कर रिजाल 'पुष्प'का समालोचनाहरुको पाण्डुलिपि पढ्ने अवसर पाएँ । साहित्यिक सिद्धान्तका साथै कविताका मझौला, लघु र लघुतम रूप (खण्डकाव्य, मुक्तक, हाइकु र फुटकर कविता), भाषा तथा लोक साहित्यसम्मलाई अध्ययनको विषय बनाइएको प्रस्तुत कृतिले समालोचकको बहु आयामिक अध्ययनको अभिरुचि र ज्ञानको क्षेत्रलाई सङ्केत गर्दछ । समालोचनाको पूर्वीय र पाश्चात्य पद्धति दुबैलाई महत्त्व दिँदै समाजोपयोगी विचार प्रवाहित गर्ने उनको प्रवृत्ति प्रशंसनीय छ । उनले नेपाली साहित्यको आधुनिक कालमा बढी विचरण गरे पनि माध्यमिक कालतिर पनि दृष्टि डोलाउन पुगेका छन् । त्यसैले पनि पुष्करको यो कृति विविधतामय बन्न पुगेको छ र थरी थरीका स्वादले युक्त छ भन्न सकिन्छ । समालोचक पुष्कर प्रगतिशील दृष्टिकोण राख्तछन् भन्ने कुरा उनका समालोचना पढ्दा थाह हुन्छ । उनी मार्क्स र मार्क्सवादी साहित्यिक मान्यताका सम्बन्धमा यहाँ निकै घोत्लिएका छन् । गोपाल प्रसाद शर्मा अधिकारीको 'श्रद्धा सुमन' कविता सङ्ग्रह तथा महानन्द ढकालको 'घाम उदाए' हाइकु सङ्ग्रहमा विद्यमान प्रगतिवादी एवम् प्रगतिशील चिन्तनबाट उनी प्रभावित छन् । प्रगतिवादी साहित्यले सम्झनु पर्ने प्रतिभाको खोजी र तिनका कृतिका विशेषताको विवेचनामा उनको प्रगतिवादी पहिचान खुलेको छ । उनमा अरू कसैप्रति पनि पूर्वाग्रही धारणा छैन भन्ने जानकारी पनि यहाँ उपलब्ध छ । उनले विश्वेश्वर प्रसाद कोइरालाको 'सुम्निमा'का सकारात्मक पक्ष पहिल्याएर तथा वसन्त शर्माको 'श्रीकृष्ण चरित्र' को महत्त्वमाथि प्रकाश पारेर त्यसको छनक दिएका छन् । विधातात्त्विक कसीमा घोट्तै मदन पुरस्कार प्राप्त 'सेतो धरती'का केस्रा केस्रा केलाउने र त्यसका सबल र दुर्बल पक्ष चिनाउने काममा पनि उनको मिहिनेत परेको छ । यसरी नै मुक्तकको सिद्धान्तको व्याख्या गर्न उनले संस्कृतका साथै आधुनिक वाङ्मयको सेरोफेरोको परिक्रमा गरेका छन् र सोदाहरण आफ्नो भनाइलाई पुष्टि गर्ने काम गरेका छन् । नेपाली भाषाको पारिवारिक सम्बन्ध, उत्पत्ति र विकास सम्बन्धी कुरा नौलो नभए पनि ज्ञानलाई फिँजाउने कुरामा उपयोगी रहेको छ । सम्बन्धित क्षेत्रका अध्येताहरु यसबाट लाभान्वित हुन सक्तछन् । यसरी नै यहाँको लोक बाल कविता र बाल लोक गीतको अध्ययनले एकातिर बालकहरुलाई खुराक प्रदान गरेको छ भने अर्कातिर त्यस क्षेत्रमा केही गर्न चाहनेलाई व्याख्या विवेचनाको सैद्धान्तिक आधार प्रस्तुत गरेको छ । पुष्कर रिजाल 'पुष्प'ले आफ्नो यस समालोचना कृतिका माध्यमबाट प्रदर्शन गरेको छटाले के जनाउँछ भने उनी समालोचना क्षेत्रका हुने बिरुवाका चिल्ला पात हुन् र एक भरोसालाग्दा प्रतिभा हुन् । उनी साहित्यिक क्षेत्रका मूलभूत मान्यतासँग परिचित छन् र समालोचना क्षेत्रको अध्ययनमा गम्भीरतापूर्वक समर्पित छन् । नेपाली समालोचनाले उनी जस्ता समालोचकप्रति आशाप्रद दृष्टि लगाइ रहेको छ । अहिले पनि देशका विभिन्न भागमा रहेर राष्ट्र र जनताका पक्षमा कलम चलाउने कैयन् स्रष्टाहरु ओझेलमा छन् । तिनका राम्रा कामलाई प्रकाशमा ल्याउन नसक्ता ठुलो घाटा भएको छ । समाजले तिनबाट लिन सक्ने लाभ लिन सकेको छैन भने स्वयं स्रष्टाहरु पनि थप कामका लागि प्रेरित र उत्साहित बन्न सकेका छैनन् । यस अवस्थामा नेपाली समालोचनामा उनको आगमन स्वागतयोग्य छ । समालोचना विवेक प्रयोगको एक महत्त्वपूर्ण क्षेत्र हो । अविचलित र निरन्तर साधनाबाट यस क्षेत्रमा समर्पित व्यक्तिले नै यसमा सिद्धि प्राप्त गर्दछ । रिजालको प्रतिभा र लगनशीलताले उनलाई यस क्षेत्रमा अवश्यमेव सफलता दिलाउने छ भन्ने कुरामा म विश्वस्त छु । उनको समालोचनात्मक कृति प्रकाशनको यस सुखद अवसरमा हार्दिक बधाई ज्ञापन गर्दै उत्तरोत्तर सफलताको कामना गर्दछु । प्रा.डा.जीवेन्द्र देव गिरी २००|२६ शान्ति नगर, काठमाडौँ । २ वैशाख २०७१ Oltxf;sf] ;'Gb/ kfgfsf ¿kdf …d]/f] kfOnf d]/f] cg'ejÚ g]kfnL Oltxf;sf s}og\ kfgfx¿ cem} clnlvt 5g\ . To;df klg g]kfnL hgtfsf] cfkm\gf] Oltxf; n]Vg] sfd t lgs} cw'/f] 5 . s=k'iknfnn] …g]kfnL hg cfGbf]ng M Ps ;dLIffÚ n]v]/ To;tkm{ xfdLnfO{ ky k|bz{g ug'{ ePsf] 5 , df]bgfy k|l>tn] To;nfO{ lj:tf/ ug{ kl;gf aufpg' ePsf] 5 / s]bf/gfy k|wfgn] klg o; dfu{nfO{ k5\ofO{ s]xL sfd ug'{ ePsf] 5 . Oltxf;sf cGo s]xL cWo]tfx¿sf klg cfzfnfUbf kfOnf o; lbzflt/ clu al9 /x]sf 5g\ . oL s]xL sfdx¿ eP tfklg g]kfnL hg cfGbf]ngsf] a[xt\ Oltxf; n]vgdf k"0f{tf Nofpg lgs} sfdx¿ cem} ck]lIft 5g\ . o;lglDt Oltxf;sf ljleGg 36gf;Fu ufFl;Psf JolStx¿sf n]v / ;+:d/0fn] dxŒjk"0f{ vhfgf k|bfg ug{' :jfefljs 5 . ctM xfd|f sltko o'u gfossf hLjgsf k|]/0ffbfoL sfd, ;ª\3if{ / cg'ejsf ufyf pxfFx¿;Fu} x/fpgfn] k5'tfpg' k/]sf] cj:yf / a]xf]g'{ k/]sf] Ifltk|lt xfdL ;a} ;r]t x'g cfjZos 5 . g]kfnsf] jt{dfg kl/jlt{t cj:yfdf P]ltxfl;s dxŒjsf s]xL ;fdu|L cjZo g} k|sfzdf cfPsf 5g\ . ltgsf] k|sfzg x'g' xfd|f lglDt cToGt v';Lsf] s'/f xf] t/ tL cw'/f / ck"0f{ 5g\ . ctM a9LeGbf a9L dfqfdf To; k|sf/sf vhfgfsf] ;fj{hlgsLs/0f clxn]sf] cfjZostf xf] . ci6nIdL zfSosf] k|:t't sfo{n] oxL cfjZostfsf] k"lt{df dxŒjk"0f{ of]ubfg u/]sf] 5 . o;nfO{ g]kfnL hg ;ª\3if{sf] ToxL a[xt\ Oltxf;sf] ;'Gb/ kfgfsf ¿kdf lng ;lsG5 . …d]/f] kfOnf d]/f] cg'ejÚsf gfdn] xfd|f ;fd' cfO k'u]sf] o; s[ltsf] d :jfut ub{5' / n]vs zfSonfO{ xflb{s awfO{ 1fkg ub}{ n]vg If]qdf lg/Gt/ kfOnf clu al9 /xf];\ egL z'e sfdgf JoQm ub{5' . …d]/f] kfOnf d]/f] cg'ejÚ s'g} p8Gt]a'8Gt] xjfO{ sNkgf xf]Og, g t xf] of] s'g} /x:osf] kf]sf] . jf:tjdf of] t xf]—oyfy{df cfwfl/t cfF6, Tofu, w}o{ / ;ª\3if{sf] hLjGt aofg . of] s[lt sf7df8f}Fsf] ;'ljwf ;DkGg kl/jf/df hGd]/ klg g]kfnL sDo'lg:6 cfGbf]ngdf ;dlk{t eO{ prfOsf] ljGb' :kz{ ug{ ;kmn ci6nIdL zfSosf] pbfx/0fLo hLjg;Fu t ;DalGwt 5Fb} 5, ;Fu;Fu} pxfFsf ;xsdL{sf ¿kdf /x]sf cg]s JolStx¿sf sd{nfO{ s]xL dfqfdf g} eP klg cª\lst ug{ cu|;/ 5 . ci6n] 6]s]sf] lk:s/sf] wtL{sf] ;'uGw / ToxfFsf] ;dfhsf] af]nL oxfF ;'Gg ;lsG5 . sf7df8f}F pkTosfsf kfFuf, 6f]vf / cGo :yfgx¿ xf]pg\ jf emfkfsf a:tLx¿, ci6 ljleGg ;ef, a}7s, e]nf, ;ª\u7g, cfGbf]ng / h]ndf cg]s ;fyLx¿dfem e]l6g' x'G5 . g]kfnL hg cfGbf]ngsf] lbof] afln /x]sf s}og\ dlxnf k'?ifx¿;Fu o; s[ltn] xfd|f] ;fIffTsf/ u/fpF5 . cf:yfsf nflu cfkm\gf cfdfa'af, efO alxgL Pjd\ Oi6ldq dfq xf]Og, 5f]/L5f]/faf6 klg b"/Ldf /x]/ kltkTgL g} ;ª\3if{sf d}bfg, psfnL cf]/fnL, jg hª\un / vf]nfgfnf kf/ ul//x]sf] b[Zo oxfF b]lvG5 . cfkm\gf klt s=Zofd cyf{t\ cd[t af]x/fsf] ;xofqfaf6 hLjgsf ufx|f ;fFu'/f lbg kf/ ug{ ;xh ePsf] ci6sf] cfTd:jLs[lt 5 . kltkTgL b'a} hgf kf6L{ hLjgdf cys / ;kmn ¿kdf o;/L ;lqmo /x]sf] sd} b]Vg kfOG5 . hgtfsf kf]N6fdf 5f]/L5f]/fnfO{ ;'Dk]/ ;dfhsf] ¿kfGt/0fdf s'lb /x]sf] o; hf]8Lsf] ;xofqf :jod\ klg cg's/0fLo 5 h;nfO{ o; s[ltsf kfgfx¿df k9\g ;lsG5 . hgtf;Fu s:tf] Jojxf/ ug]{ / j}/Laf6 s;/L hf]lug] eGg] s'/fsf /f]rs cg'ejx¿ oxfF ;FuflnPsf 5g\ . o; qmddf cfkm\gf njfO vjfO, afgLa]xf]/f / a/Jojxf/df kl/jt{g NofP/ hgtfsf] dg lhTg ul/Psf hl'Qmx¿ o; s[ltsf cfsif{0fsf ljifo ag]sf 5g\ . hgtfsf] dfG5] eP/ a:tf st} cf]8f/sf] jf;, st} u'Gb|Lsf] cf]5\ofg, st} l9F8f]sf] ufF;, st} cfF;' r'xfpFb} d/]sf] uf]?sf] df;' lgn]sf] l:ylt / st} lnvfh'd|fsf] lhpel/ /hfOF a]xf]g'{ k/]sf] cj:yf oxfF b]lvG5 . slxn] /ft /fte/ lxF8]sf], slxn] ds}af/Ldf /ft latfPsf] / c¿sf ;xf/fdf vf]nf t/]sf], slxn] cª\u|]hLafh ag]/ clg slxn] y'G5]n] 5f]lkP/ v/fa dfG5]x¿af6 ar]sf] h:tf s'/f klg oxfF e]l6G5g\ . Pp6L dlxnfn] e"ldut hLjg latfpg' kbf{ nfu]sf cfIf]k, a]xf]g'{ k/]sf ckdfg, cfO k/]sf vt/f / ltgsf] s'zntfk"0f{ ;fdgfnfO{ klg oxfF lnlka4 ul/Psf] 5 . oLeGbf klg cem} cle?lrsf ljifosf ¿kdf k|x/Lsf kmGbfdf kbf{ ci6 / pxfFsf ;fyLx¿n] ef]Ug' k/]sf] b'Jo{jxf/ / oftgf clg kf6L{, cfkm" / ;xsdL{nfO{ hf]ufpg tyf uf]kgLotf arfpg pxfFx¿n] u/]sf sfd, k|bz{g u/]sf] ;fx; Pjd\ ;zQm k|lt/f]w /x]sf 5g\ . k~rfot sfnLg lg/ª\s'ztfaf6 g]kfnnfO{ d'St ug{ sDo'lg:6 qmflGtsf/Lx¿n] s] s:tf ultljlw u/]sf lyP eGg] s'/fsf] Ps emns o; s[ltsf cfFvLem\ofnaf6 lgofNg ;lsG5 . k|:t't s[ltn] x/]s qmflGtsf/Ldf pT;fx 5g{] ;'lglZrt 5 . o;n] dlxnfx¿nfO{ 3/sf rf/ s'gfdf dfq ;Lldt /fVg rfxg]x¿nfO{ klg gofF kf7 l;sfpg] 5 . ;h{sx¿n] o;af6 l;h{gfsf cGo ljwfsf nflu ;fdu|L k|fKt ug]{ 5g\ . o; s[ltsf] gf6sLs/0f, rnlrqLs/0f / cfVofgLs/0f ;Dej 5 . o; s[ltnfO{ g]kfnsf / ljZjsf cGo efiffdf cg'jfb ug{ ;lsof] eg] dfgj ;d'bfosf] 7'nf] lx:;f o;af6 nfeflGjt x'g] 5 . o;af6 k|]/0ff lnP/ c¿ qmflGtsf/Lx¿n] klg o; k|sf/sf s[lt l;h{gf u?g\ / g]kfnL /fhgLlt Pjd\ Oltxf;sf uf}/jdo kfgfx¿ dflg;sf] d/0f;Fu} ljno x'g gkfpg\ eGg] z'e]R5f d /fVt5' . ;/n efiffdf cfkm"n] ef]u]sf s'/fx¿sf] :jfefljs k|:t't ul/Psf] of] s[lt cfd hg ;d'bfosf] ?lr cfslif{t ug{ ;kmn x'g] s'/fdf klg d 9'Ss 5' . @)&) kmfu'g !( 8f=hLj]Gb| b]j lu/L zflGt gu/, sf7df8f}F k|fWofks, g]kfnL s]Gb|Lo ljefu, lqe'jg ljZj ljBfno, sLlt{k'/

;'j0f{ cf]nL lnlvt ædbg e08f/L M hLjgL / JolStTjÆ leq k|j]z ubf{

k|f= 8f= hLj]Gb| b]j lu/L

         ædbg e08f/L M hLjgL / JolStTjÆ -@)&)_ g]kfnL jfª\dosf] Ps dxTTjk"0f{ pknlAw xf] . Ko'7fg, afª\u]d/f]8–( lgjf;L ;'j0f{ cf]nLsf] cg';GwfgfTds sfo{n] o;nfO{ hGdfPsf] xf] . pgn] :gftsf]Q/ txsf] g]kfnL ljifosf] ljBfyL{sf ¿kdf lqe'jg ljZjljBfnosf] kb\dsGof SofDk;, afu ahf/df k|:t't u/]sf] ædbg e08f/Lsf] hLjgL, JolStTj / s[ltTjsf] cWoogÆ zLif{ssf] zf]wkqsf] kl/dflh{t ¿k g} o; cfs[ltdf xfd|f dfem cfOk'u]sf] xf] . sf7df8f}Fsf] uf]7f6f/ l:yt dbg–cfl>t :d[lt k|lti7fg o;sf] k|sfzssf ¿kdf /x]sf] 5 . k|bLk g]kfnn] …k|fl1s cWoogdf klxnf] kfOnfÚ eGb} k|fl1s If]qdf dbg e08f/Lsf] lrgf/L u/fpg] klxnf] s[ltsf ¿kdf lnPsf] / uf]ljGb 1jfnLn] dbgsf] ax'kIfLo hfgsf/L lbg] egL …;dosf] dfuÚ 7x¥ofPsf] o; s[ltdf kfFr kl/R5]b / kfFr kl/lzi6 ljBdfg 5g\ . n]vs ;'j0f{ cf]nLsf hLjg;fyL ;"o{ yfkfn] ;d]t ;Dkfbgdf kl;gf aufPsf] o; s[ltsf ;fdu|Lx¿ 1fgk|b, ljrf/ k|jfxs / ;':jfb' /x]sf 5g\ .

        k|:t't s[ltsf] klxnf] kl/R5]b ærf}w xhf/ 5 ;o c7f/ lbgÆ k':tssf] d"n kf7df k|j]z ug]{ åf/sf ¿kdf /x]sf] 5 . o;df g]kfnL s|flGtsf] sfo{s|d hgtfsf] ax'bnLo hgjfb -hah_ nfO{ g]kfndf dfS;{jfb n]lggjfbsf] l;h{gfTds k|of]usf s8Lsf ¿kdf clu ;fb}{ gjLg lrGtssf ¿kdf  dbgsf] ;ª\lIfKt kl/ro lbOPsf] 5 / pgsf af/]df ljleGg ljåfgx¿n] JoSt u/]sf ljrf/x¿ ;ª\If]kdf ul/Psf 5g\ .  /fi6«klt, k|wfg dGqL / dGqL h:tf /fhsLo kbdf slxNo} gk'u] klg cfd g]kfnLdfem cld6 5fk sfod ug{ ;kmn JolStTjsf ¿kdf hgg]tf dbgnfO{ lrq0f ul/Psf] 5 .

        æ9'ª\u];fF3'sf] ;f}efUo /fi6«s} s'zfu| k|ltefÆ zLif{sdf /x]sf] o; s[ltsf] bf];|f] kl/R5]bn] dbgsf] hLjgLdf lj:t[t k|sfz kf/]sf] 5 . dbgsf] hGdynf]sf] k|fs[lts ;'Gb/tfsf] j0f{g ;d]t ub}+ pgL k"jL{ g]kfnsf] tfKn]h'ª lhNnfsf] 9'ª\u];fF3' uflj; j8f g+= * df kg]{ 7f]6\g] ufpFdf lktf b]jLk|;fb e08f/L / dftf rGb|snf e08f/Lsf sf]vaf6 lj= ;+= @))( c;f/ !$ ut] /ftsf] !@ ah] hGd]sf] hfgsf/L lbOPsf] 5 . Gjf/gsf] gfd df]tL/fh e08f/L / afNosfndf df]tLnfn gfdn] af]nfOg] u/]sf e08f/Lsf xnLbfO, sfNbfO, hLjg zdf{, ;fu/, Zj]tzfb"{n, ds'e kv]nL, eLid, nf]s]z , ;ª\u|fd l;+x, eLd clwsf/L, j]baxfb'/ afGtjf, lblUjho l;+x, ck;Jo h:tf gfdx¿ klg k|rlnt /x]sf] hfgsf/L s[ltdf lbOPsf] 5 . b[9 / cfF6L :jefjsf dbgsf] lzIffbLIff 3/df k|f/De eP/ ufpFsf] 6'gLaf]6] a/8fF8fsf] :s'n x'Fb} agf/; l:yt ;fw'j]nf ;+:s[t dxfljBfnodf k'u]/ 6'ª\luPsf] / pgn] ;+:s[t ;flxTodf cfrfo{ / cª\u]hL lzIfftkm{ OG6/ldl8o6 pQL0f{ u/]sf] s'/f klg oxfF pNn]v ul/Psf] 5 . pgsf]] :jefj / ?lr, ;flxTo n]vg, df]/ªsf] O6x/fsf] a;fO ;/fO / /fhgLlts ;ls|otf, lj= ;+= @)#( df ljBf kf08];Fusf] hgjfbL ljjfx, b'O{ 5f]/L piff ls/0f / lgzf ls/0fsf] hGd cflbsf] k7gLo aofg o;df kfOG5 . o;sf ;fy} lj= ;+= @)@& df k'iknfnåf/f g]t[Tj ul/Psf] sDo'lg:6 kf6L{df ;ª\\ul7t eO{ /fhg}lts ofqfsf s|ddf pgn] ;Dxfn]sf] g]kfnL hgjfbL s|flGtsf/L ;ª\3sf] s]Gb|Lo ;b:o, pgL ;+nUg /x]sf] …d'lStdf]rf{Ú ;d"xsf] sf]cl8{g];g s]Gb|;Fusf] Pstf, lj= ;+= @)#% df g]skf -dfn]_ sf] hGd eO{ ;f]sf] s]Gb|Lo sld6L ;b:o, lj= ;+= @)$! df kf]ln6Ao'/f] ;b:o, lj= ;+=@)$^ sf] rf}yf] dxfclwj]zgaf6 kf6L{sf] dxf;lrj / g]skf -dfS;{jfbL_;Fusf] Pstfkl5 lj= ;+= @)$( sf] kfFrf}F dxfclwj]zgaf6  g]skf -Pdfn]_sf] dxf;lrjsf ¿kdf pgn] s'zntfk"j{s k'/f u/]sf] bfloTjnfO{  oxfFsf zAbx¿df n]vsn] Jojl:yt ¿kdf pGg] sfd u/]sf] kfOG5 . lj= ;+= @)$^÷@)$& sf] cfGbf]ng / l;ª\uf] g]kfnL sDo'lg:6 cfGbf]ngdf dbgsf] pkl:ylt / cfGbf]ngaf6 k|fKt pknlAwnfO{ hf]ufpg pgn] v]n]sf] ;zSt Pjd\ k|efjzfnL e"ldsfnfO{ oxfF cª\sg ul/Psf] 5 . o;sf ;fy} lj= ;+= @)%) sf] h]7 # ut]sf] ck/fx\g %M$% ah]sf] ;dodf s;/L kf6L{sf ;ª\u7g ljefu k|d'v hLj/fh cfl>t;Fu} /x:odo lhk b'3{6gfdf pgsf] Hofg lnOof] eGg] s'/fsf] gfnLa]nL klg o;df /x]sf] 5 . dbgn] u/]sf b]z ljb]zsf e|d0f / ;ef ;Dd]ngdf pgsf] k|:t'ltaf6 k/]sf] k|efjnfO{ n]vgdf ptfg]{ sfd ;d]t n]vssf] sndn] oxfF u/]sf] 5 .

        k|:t't s[ltsf] t];|f] kl/R5]bn]  æpRr cWoog b[9 / k|v/ g]t[TjÆ zLif{s k|fKt u/]sf] 5 . o;df dbgsf] JolStTj lgdf{0fsf cfwf/x? lbFb} pgsf] lghL, cWoogzLn, ;flxTos, slj, uLtsf/, ;dfnf]rs, lgaGwsf/, gf6ssf/, syfsf/, ;Dkfbs÷:tDesf/, xf:oJoª\Uo lk|o, /fhgLlts, nf]slk|o hgk|ltlglw, l;4fGtsf/÷gjLg ljrf/s / bfz{lgs JolStTjsf ;fy} hLjgz}nL / Jojxf/, k|lzIf0f z}nL, efif0f snf cflbsf ljleGg kIfaf/] ts{k"0f{ Pjd\ ;Dos\ ljZn]if0f ul/Psf] 5 .

        æk|ultzLn ;|i6f ;fdflhs ¿kfGt/0fsf b|i6fÆ zLif{ssf] rf}yf] kl/R5]b o; s[ltsf] ;a}eGbf 7'nf] / ;flxlTos dxTTjsf] kl/R5]bsf ¿kdf /x]sf] 5 . dbgn] ;flxTo n]vgsf] k|f/De !$÷!% jif{sf] pd]/b]lv u/]sf] / j[Gbfjg Pjd\ agf/;sf] ;flxlTos jftfj/0f, o'4 k|;fb ld>, df]bgfy k|l>t, k'iknfn, hLj/fh cfl>t;Fusf] ;flGgWo / k|]/0ffaf6 pgL n]vgtk{m cu|;/ /x]sf] s'/f s[ltdf cf}FNofOPsf] 5 . n]vsåf/f dbgsf] ;flxlTos ofqfnfO{ cEof; sfn -lj=;+=@)!%—@)#@_, e"ldut sfn -lj=;+= @)#! -<_ —@)$^_ / v'nf kl/j]z sfn -@)$& —@)%)_sf ¿kdf   ljefhg u/L pgsf /rgfx?sf] ;du| ;"rL tof/ ul/Psf] 5 . /rgfx?sf] ljZn]if0f ug]{ j|mddf pgsf …bfx|L;FuÚ, …d]/L af6'nLsf a'afÚ, …ldq kf] lrGg' k5{Ú, …nf} pq ;ª\3if{dfÚ, …5fqk|efk|ltÚ, …3fd 5]Nb}g s'lx/f]n]Ú, …of] b]zsf] k/Dk/f a6'Ng Psh'6 xf]pmÚ / …lhGbuLsf] o'4 d}bfgdfÚ sljtfnfO{ Ps Ps u/L s]nfpFb} ltgsf ljifoj:t', z}nL / ;f}Gbo{af/] k|sfz kfl/Psf] 5 . ;dfh ¿kfGt/0fsf efjgf af]s]sf oL /rgf k|ltufdL / oyfl:yltjfbL ljrf/sf lj?4sf lgeL{s cleJolSt x'g\ eGg] s[ltsf/sf] ljrf/ 5 . logsf cltl/St pgsf efif0f / cleJolStdf klg sljtfTds ;f}Gbo{ /x]sf] s'/f klg oxfF plNnlvt 5 . dbgnfO{ uLtsf/sf ¿kdf lrgfpg] …uf]? k'msfpm xnL xf] ÛÚ, …P ls;fg bfOÚ, …uP/ eGb]pm g tL xfd|f lbbL / alxgLnfO ==Ú, …j|mflGt xf] lsg <Ú, …P Û hfpmF Sof/] etL{Ú / …;lxbsf] /ut ;'Sb}gÚ zLif{ssf uLtx? pgn] l;h{gf u/]sf] / logdf klg pgsf] j|mflGtk|ltsf] ;ª\sNk k|s6 ePsf] s'/f n]vsåf/f cleJoSt ePsf] 5 . oL sljtf / uLtdf ljBdfg k|tLs, ljDa / cnª\sf/k|lt klg n]vssf ltvf gh/ nfu]sf 5g\ .

        dbgsf] snd kBdf dfq geP/ uBdf klg rn]sf] 5 / o; j|mddf pgn] lgaGw, syf, n3'syf, ;+:d/0f, gf6s / ;dfnf]rgf n]v]sf 5g\ . logsf af/]df klg s[ltsf/n]  ljZn]if0f ub}{ x/]s /rgfsf ljz]iftfdf k|sfz kf/]sf] kfOG5 . ljj]rgfsf l;nl;nfdf pgsf] …;+:s[t lzIff / lzIffyL{Ú lgaGwdf pgn] /fhf / O{Zj/sf] :t'ltkf7 u/fpg]lt/ k|j[Q ;+:s[t lzIffsf] cfnf]rgf u/]sf] tyf O{Zj/sf ¿kdf k'lhg] e|i6 rl/qnfO{ pbfª\uf] kf/]sf] l6Kk0fL ul/Psf] 5 . dbgn] cGwljZjf;, lg/fzf / knfog 5f8]/  cfw'lgs j}1flgs lzIff / ef}ltsjfbL af6f] cjnDag ub}{ ;ª\3if{ / d'lStsf lbzfdf clu a9\g hf]8 lbPsf] s'/f oxfF kfOG5 . pgsf syfTds /rgfx?df …s'/fsfgLÚ, …8f]sfsf] df]nÚ, …u'? / r]nfÚ, …afa' / 5f]/f k'/]tÚ tyf sflnbf;sf] …sÚ /x]sf] clg oL syfx?df pgn] lgDg ju{sf >dhLjL kfqx?k|lt cfTdLotf / 3lgi7tf tyf  zf]ifs, ;fdGt Pjd\ cTofrf/Lk|lt 3[0ff / j}/efj k|s6 u/]sf] s'/f ljZn]if0fdf k|:6\ofOPsf] 5 .  dbgsf ;+:d/0fsf ¿kdf …P xh'/x? kf] x'g' x'Fbf] /x]5Ú, …vfgtnf; u/]sf] eP plQv]/} h]n rnfg x'GYof}FÚ, …sd/]8 g]qnfnsf] ;fydf afFlr /x]sf s]xL s'/fx?ÚnfO{ s[ltsf/n] oxfF ljj]rgf u/]sf]  b]lvG5 . dbgsf] ;fx;, w}o{, ;+od / ljj]s;Fu kf7snfO{ glhSofpg] oL ;+:d/0f g]kfnL sDo'lg:6 cfGbf]ngsf uj{ ug{ nfos kfgfsf ¿kdf /x]sf] s'/f logsf] aofgn] emNsfpF5g\ .

        dbg e08f/Ln] /fhdf]tLsf gfdn] n]v]sf] …ch'{gb[li6Ú kf6L{leqsf]  cGtlj{/f]w;Fu ;DalGwt /x]sf] s'/f s[lt k9\bf yfx kfOG5 . gf6s n]Vg] x]t'n] eGbf klg kf6L{df b]vf k/]sf] ;d:of ;dfwfg ug{ n]lvPsf] o; /rgfdf kfOg] gf6sLo u'0fsf af/]df rrf{ u/]/ s[ltsf/ cf]nLn] dbg s;/L cfˆgf] ;flxlTos 1fgsf ljljw cfofdnfO{ ;dfhsf] lxtdf ;fy{s t'Nofpg k|oTgzLn /xGy] eGg] s'/fnfO{ 5n{ª\UofPsL 5g\ . dbgsf] ;dfnf]rgfTds b[li6 :ki6 lyof] / To;n] k|ultjfbL ;flxTonfO{ pmhf{ k|bfg u/]sf] lyof] eGg] jf:tljstfaf/] klg cg';Gwfgstf{sf] cledt k|s6 ePsf] 5 . dbgsf ;dfnf]rgfsf ¿kdf s[ltsf/n] …g]kfnsf] jfdkGyL /fhgLlts cfGbf]ng / k|ultzLn ;flxToÚ, …cfhsf k|ultzLn sljtfsf  s]xL sdhf]/ kIfx?Ú, …hgjfbL ;flxTosf] jt{dfg kl/k|]Iodf ljrf/ / snf…, hftkftsf] P]ltxfl;s ljj]rgfaf/]Ú tyf  …uf]n3/sf] ;Gb]z kl9;s]kl5Úsf] ljZn]if0f u/]sL 5g\ /  oL ;dfnf]rgfaf6 k|ultjfbL ;flxTosf j}rfl/s Pjd\ snfTds kIfnfO{ ;an t'Nofpg ljz]if an k'u]sf] wf/0ff JoSt u/]sL 5g\ . logsf cltl/St dbgn] u/]sf s]xL ;dfnf]rgfTds l6Kk0fL k|fKt x'g g;s]sf] hfgsf/L lbP/ To;sf] k|flKtsf nflu xfdL ;a}sf] rf;f] hufpg] sfd klg oxfF ePsf] 5 . dbgsf] cg'jfb Ifdtf;Fu kf7snfO{ glhSofpg] r]i6f klg oxfF ul/Psf] 5 . o; j|mddf pgLåf/f ;+:s[taf6 g]kfnLdf cg"lbt s]xL Znf]sx? k|:t't u/]/ ltgsf] cf:jfbg ug]{ cj;/ k|bfg ul/Psf] 5 .

        pko'{St ;flxlTos sfo{x?sf ;fy} efu ! b]lv & ;Ddsf dbgsf ;ª\slnt /rgfx?,  pgsf 5flgPsf /rgfx?sf] g]kfnL kf7 / To;sf] cª\u|]hL cg'jfb, …hgg]tf dbg e08f/L M dhb'/x?;FuÚ tyf …>4f~hnL :dfl/sfÚ h:tf ;flxTo]t/  s[ltx?af/] klg rrf{ u/]/ dbg / pgsf of]ubfgsf ;a} cfofdnfO{ s[ltdf leq\ofpg cg';Gwfgstf{ ;kmn 5g\ . jf:tjdf g]kfnL /fhgLltsf oL lzv/ k'?ifn] cfk"m afFr]sf] ;do / o'unfO{ h] ;'Dk] To;af/] eljiodf cem} s}og\ cWoog x'g]5g\ h;sf lglDt k|:t't u|Gy Ps dxTTjk"0f{ ;Gbe{ u|Gy x'g] 5 .

      ædbg e08f/L M hLjgL / JolStTjÆdf /x]sf] kl/lzi6 v08 klg plQs} dxTTjsf ;fdu|Ln] o'St 5 . o;df dbg ;DaGwL ljlzi6 hfgsf/Lsf ;fy} pgsL hLjg ;FlugL ljBf e08f/L, bfh' :jfdL dlxw/frfo{ / dfS;{jfbL lrGts Pjd\ hgtfsf] ax'bnLo hgjfbsf kIfkf]ifs uf]ljGb e6\6sf cGtjf{tf{x? / g]skf-Pdfn]_sf] s]Gb|Lo ;ª\3if{ ;ldltn] æbf;9'ª\uf xTofsf08 xf]Æ eGb} ;j{;Ddt 5fglag cfof]u u7gsf nflu u/]sf] ;fj{hlgs cfx\jfgn] :yfg kfPsf 5g\ . dbgsf] hLjg / sd{sf] ;fy{stf, pgn] cFufn]sf] bz{g / To;nfO{ ;d[4 t'Nofpg clu ;f/]sf] lrGtgsf ;DaGwdf o; v08n] k:s]sf wf/0ff tyf ;"rgfx? cy{k"0f{ / pkof]uL 5g\ .

      /fhgLltsf] s]Gb|ljGb'df /x]/ ;flxTo, bz{g, ;+:s[lt, Oltxf;, ;dfh zf:q, cy{zf:q cflb 1fgsf cg]s xfFufdf pHofnf] 5g]{ dbg e08f/Lsf] hLjgL / hLjgsf cGo ljleGg cfofdnfO{ k|sfzdf Nofpg ædbg e08f/L M hLjgL / JolStTjÆdf cg;GwfgsdL{ ;'j0f{ cf]nLn] u/]sf] ldlxg]t ;/fxgLo 5 . g]kfnL jfª\don] o; lsl;dsf] uxg s[lt k|fKt ug'{ ;'vb s'/f xf] . dbg e08f/Laf/] hfGga'‰g rfxg] / eljiodf yk cWoog cg';Gwfg ug{ rfxg] hf]sfxL klg o;af6 nfeflGjt x'g] s'/f ;'lglZrt 5 . o; s[ltsf n]vsn] k|fKt u/]sf] 1fgsf] lIflth cem km/flsnf] x'Fb} hfg] / g]kfnL jfª\don] pgLaf6 o; k|sf/sf s[lt k|fKt ul//xg] ck]Iffsf ;fy o; s[ltn] kf7sx?sf] Gofgf] dfof / ;b\efj kfO /xg] s'/f 9'Ss;Fu  eGg ;lsG5 .