पारिभाषिक शब्दावलीको गहिराइमा मीरा प्रधानको पहुँच
पारिभाषिक शब्दावलीको गहिराइमा मीरा प्रधानको पहुँच
भेरी
अञ्चलको बर्दिया जिल्ला स्थित पुनर्वास क्षेत्रको डाँफे बस्तीमा स्थायी बसोबास
गर्दै आउनु भएकी मीरा प्रधानलाई म विगत
लामो समयदेखि चिन्दछु । हामीले त्रिभुवन विश्व विद्यालयको नेपाली केन्द्रीय
विभागमा शिक्षक विद्यार्थीका रूपमा र प्राध्यापन कर्ममा सहकर्मीका रूपमा पनि
सँगसँगै कार्य गर्यौँ । उहाँको शालीन र अध्ययनशील व्यक्तित्वलाई मैले नजिकबाट
नियालेको छु । नेपाली भाषा र साहित्यका
क्षेत्रमा उहाँका महत्त्वपूर्ण कार्यहरु सार्वजनिक छन् । खास गरी भाषिक क्षेत्रको
अध्ययनले उहाँको विशेष रुचि आकर्षण गर्यो र
सुरुमा 'चन्द्रिका व्याकरण' जस्तो कृतिको विशिष्ट अध्ययन उहाँले
स्नातकोत्तर तहको शोधकार्यका रूपमा पुरा गर्नु भयो । अझ विद्यवारिधि तहमा त नेपाली
व्याकरणसँग सम्बन्धित पारिभाषिक शब्दावलीका बारेमा गहन अध्ययन गरी शोध प्रबन्ध
नै उहाँले तयार गर्नु भयो । यतिखेर उहाँको ' नेपाली भाषा र व्याकरणमा पारिभाषिक
शब्दावली' नामक कृति प्रकाशित हुन लागेको खबर पाउँदा म अत्यन्त हर्षित छु र यस
सुखद स्थितिमा म उहाँलाई हार्दिक बधाई ज्ञापन गर्दै उत्तरोत्तर प्रगतिको कामना
गर्दछु ।
वाङ्मयमा पारिभाषिक शब्दावलीको कति महत्त्व छ भन्ने कुरा हामी
सबैलाई अवगत नै छ । यी त्यस्ता शब्द हुन् जसले थोरैमा धेरै कुरा व्यक्त गर्ने
क्षमता राख्तछन् । भाषा जति विकसित र
समृद्ध हुँदै जान्छ उति यस प्रकारका शब्दहरुको खाँचो पर्दै जान्छ । आफ्नो भाषामा
ती उपलब्ध छैनन् भने अरू भाषाबाट ती ग्रहण गरिन्छन् र आवश्यकताको परिपूर्ति गरिन्छ
। ती विभिन्न विषय क्षेत्रसँग सम्बन्धित हुन्छन् । प्रधानले नेपाली भाषा र व्याकरण
क्षेत्रका त्यस्ता शब्दहरुको अध्ययन गरेर तिनको पारिभाषिक अर्थ पहिल्याउने काम यहाँ
गर्नु भएको छ । नेपाली भाषा र व्याकरणमा तिनको प्रयोग कहाँ र कसरी भयो भन्ने
जानकारी उपलब्ध गराउन उहाँले गरेको मिहिनेतका थोपाहरु यस कृतिमा चुहिएको देख्न
सकिन्छ । ध्वनि, वर्ण, रूप, शब्द, पदावली र वाक्य सबै तहमा डुबुल्की लगाएर कुन कृतिमा कसरी पारिभाषिक शब्दहरूको परिभाषा
गरिएको छ भनी उहाँले सविस्तार प्रस्ट्याउनु भएको छ । परम्परागत र भाषावैज्ञानिक
मान्यताका व्याकरण, भाषा विज्ञान र शब्दकोशका महत्त्वपूर्ण कृतिहरुको छनोट गरी तिनको
अन्तर्य चहार्नु र पारिभाषिक शब्दहरुको नालीबेली पहिल्याउनु अनि तिनको सूची समेत
निर्माण गरेर हामीलाई सुम्पनु प्रधानको अत्यन्त गुनिलो काम भएको काम भएको छ ।
मीरा प्रधानको प्रस्तुत कार्यअगि नेपाली पारिभाषिक शब्दावलीका विषयमा केही फुटकर लेख र सामान्य अध्ययन मात्र देखा
परेका थिए । विस्तृत र व्यवस्थित किसिमले यस किसिमको गहन अध्ययनको काम भएको थिएन । त्यसैले उहाँको यो कार्य सम्बन्धित क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण प्राप्ति हुन
गएको छ । नेपाली भाषा र व्याकरणका
क्षेत्रमा यो एक त्यस्तो विशिष्ट काम हुन गएको छ जसमा नेपाली भाषाविद् र
वैयाकरणले आआफ्ना कृतिभित्र प्रयोग गर्नु
भएका पारिभाषिक शब्दावलीको विवरण दिँदै एकातिर उहाँहरुका योगदानलाई अभिलिखित
गरिएको छ भने अर्कातिर नेपाली भाषा व्याकरण क्षेत्रका पारिभाषिक शब्दहरुको स्रोत,
संरचना, प्रयोग आदिलाई प्रस्तुत गर्दै तिनको महत्ता प्रस्टिने गरी व्याख्या गरिएको
छ । यस कृतिबाट भाषा र व्याकरण क्षेत्रका प्रयोगकर्ताहरुले विशेष लाभ त उठाउने नै
छन् , नयाँ शब्दहरु ग्रहण, प्रयोग वा निर्माण गर्ने सन्दर्भमा पनि यो सबैका लागि
उपयोगी छ । यस कृतिले सम्बन्धित विषयको
सैद्धान्तिक ज्ञान बढाउन पनि उत्तिकै मद्दत पुर्याउने छ । त्यसैले विविध
दृष्टिबाट उपयोगी सामग्री प्रदान गरेर नेपाली वाङ्मयलाई गुन लगाउने लेखक मीरा
प्रधान धन्यवादका पात्र हुनु हुन्छ । उहाँका यस प्रकारका कार्यहरुबाट नेपाली
वाङ्मय भविष्यमा पनि लाभान्वित भइ रहने अपेक्षाका साथ यस कृतिले नेपाली वाङ्मयका क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त
गर्ने विश्वास व्यक्त गर्दछु ।
प्रा.डा.जीवेन्द्र देव गिरी
Comments
Post a Comment